Í dag sat ég skemmtilegt málþing sem haldið var af Félagi um 18. aldar fræði um fornleifar og sögu. Nánar tiltekið þá var lýst stuttlega nokkrum rannsóknarverkefnum síðustu ára og hverju þau hafa bætt við þekkingu okkar á sögu og lifnaðarháttum fólks á fyrri öldum. M.a. var fjallað um fornleifauppgröft á Skriðuklaustri og í Skálholti, um rannsóknir á lífsbjörg Íslendinga á 12. og 18. öld og um nýja sögulega vitneskju sem fengist hafa úr fornleifarannsóknum eftir 2000.
Margt kom á óvart. T.d. hefur Gunnar Karlsson, sagnfræðingur, komist að því að meðalstærð búa hafi verið um 80% stærri á 12. öld en þau voru við upphaf 18. aldar. Hann notar nokkuð flóknar aðferðir, og stundum frekar óáreiðanlegar sýnist mér, til að ákvarða stærð meðalbúa á 12. öld og ber það saman við alláreiðanlegar upplýsingar um búnaðarhætti og bústærðir sem safnað var með manntalinu 1703. Samkvæmt Gunnari hefur meðalbústærðin verið 16 nautgripir og 112 ær á 12. öld en að afar lítið hafi verið um svín, geitur og hross og kornyrkja ekki svo mikil að hún skipti máli. Hann reiknar með að vinna manna á 12. öld hafi skiptst þannið að 60% hafi verið vegna landbúnaðar, 30% vegna fiskveiða og 10% í annað.
Hér fyrir neðan er tafla sem sýnir heildarframleiðsluna innanlands og hvernig lífsbjörgin skiptist eftir innlendum fæðutegundum. Tölurnar sýna kýrgildi en sex ærgildi voru í einu kýrgildi. Nokkur hluti innlendrar framleiðslu var fluttur út og að hluta keypt korn og önnur matvara fyrir útflutningsverðmætið. Til þessa er tekið tillit í tölunum í töflunni.
|
12. öld |
18. öld |
| Nautgripir |
80 þús |
30 þús |
| Sauðfé |
93 þús |
46 þús |
| Summa |
173 þús |
76 þús |
|
|
|
| Fiskveiðar |
30 þús |
38 þús |
| Samtals |
203 þús |
115 þús |
Eitt sem vekur athygli er að talið er að um 20% af fæðu manna hafi komið frá fiskveiðum en 80% frá landbúnaði á 12. öld og að fiskur hafi verið miklu stærri hluti á átjándu öld. T.d. hefur farið fram greining á beinum úr sorphaug við Finnbogastaði í Trékyllisvík sem sýnir að þar hafi fæða manna verið 99,9% fiskur á móti 0,1% búfénaði. Það er áreiðanlega meira en almennt var á landinu. Varðveist hefur viku matseðill frá Skálholtsskóla á 18. öld. Þar er þá harðfiskur í hvert mál ásamt brauðhleif, mysu, smjöri og til skiptis kjöt, slátur, grautur eða meiri fiskur (saltfiskur). Aðeins er borðaður hadegir- og kvölverður nema á sunnudögum, þá er einnig boðið til morgunverþar. Meiri harðfiskur og smjör.
Við fengum líka að gægjast inn í spítalann og lykta af lífinu á Skriðuklaustri. Klaustrið var ekki stofnað fyrr en 1493 og var lagt niður 1554. Steinun Kristjánsdóttir, fornleifafræðingur, sem stjórnar rannsókninni segir að þarna hafi allt verið með alþjóðlegum (evrópskum) brag. Það á líka við um sjúkdómana því að amk 8 sjúklingar hafa látist úr sárasótt. Þetta er nokkuð magnað því sárasótt barst til Evrópu frá Ameríku með Kólumbusi og hans mönnum 1493. En klaustrið tengist mér á óbeinan hátt því afi minn bjó á Eyri við Reyðarfjörð sem var í eigu klaustursins og síðan konungs þar til afi keypti hana fljótlega eftir 1900 ef ég man rétt.
Í Þjóðminjasafninu er falleg og skemmtileg sýning á munum frá nýlegum rannsóknum. Smá upplýsingar um hana er hægt að skoða á hér.
Recent Comments